Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 9

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen cumhur şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, kontak eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ilgili ve Türk’e özgü valörında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belli başlı bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle alfabelan ve zamanla anonimleşatır bir nazım biçimidir. Türküler asıl flaşörklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Türkülerdeki flaşörklere (üçlük yahut ikilik bile kabil) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise cumhur dilinde “saz” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında yine edilen ikilik (ya da henüz çok) dizelerdir.

Türkünün belli başlı bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da rastgele bir cumhur şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü evet. Bu yüzden türkü tipinin en açık özelliği melodisidir. Türküler hece ölçüsünün her kalıbıyla söylenir. Doğrusu hece sayısı bakımından bir sınırlama gayrimümkün.

Türkülerin eke çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Türküler bu şekilde cumhurın esrarı olurlar ve cumhurın her kesimine seslenme fail artistlar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir müzik türüdür. Türküler çoğu öğün, bir natür hadiseı ya da bir kahramanlık alınsında doğar ve yayılırlar. Türküler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, alan adlarının, ayrıca konuların üstelik değişmiş olduğu görüldüğü muhtevain, nerede doğduklarını saptamak canleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere gereğince usulsüz ve usullü türküler olarak dü ayrım yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı muhtevaine düzlük uzun havalardır. Usullü olan türküler grubunda ise çoklukla hile havaları alan tuzakır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da fay albeni adı verilmektedir.

Türklerde ustalıklenen konulara gereğince bile sınıflama fail yazarlar vardır. Konularına gereğince türküler:

Ninniler
Çocuk türküleri
Natür türküleri
Aşk türküleri
Kahramanlık ve bayrakaltı türküleri
Tören türküleri
İş türküleri
Mukabillıklı türküleri
Ölüm türküleri (Ağıt)
Külah türküleri
Tabiat ve hayvan türküleri
Efe ve derebeyi türküleri
Cinayetler ve acıklı olaylarla alakalı türküleri
Güldürücü türküleri