Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 4

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen cumhur şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, nazarıitibar eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile müntesip ve Türk’e özgü fehvaında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belirli bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle makaslamaklan ve giderek anonimleşatır bir nazım biçimidir. ırlamakler asıl dörtlüklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. ırlamaklerdeki dörtlüklere (üçlük veya ikilik de olabilir) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise cumhur dilinde “ilhak” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında tekrar edilen ikilik (ya da elan çok) dizelerdir.

ırlamaknün belirli bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da herhangi bir cumhur şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü evet. Bu yüzden türkü tipinin en belirgin özelliği melodisidir. ırlamakler hece ölçüsünün her sözıbıyla söylenir. Yani hece skorsı bakımından bir sınırlama gayrimümkün.

ırlamaklerin eke çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. ırlamakler bu şekilde cumhurın malı olurlar ve cumhurın her kesimine seslenme fail artistlar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir musiki türüdür. ırlamakler çoğu nöbet, bir tabiat fenomenı ya da bir kahramanlık mukabilsında doğar ve yayılırlar. ırlamakler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, durum adlarının, hatta mevzuların birlikte değiştiği görüldüğü bağırsakin, nerede doğduklarını saptamak müşkülleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakılırsa usulsüz ve usullü yırler olarak dü başkalık yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı bağırsakine düzlük uzun havalardır. Usullü olan yırler grubunda ise çoğu kez temaşa havaları durum hileır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da kırık ortam adı verilmektedir.

Türklerde çalışmalenen konulara bakılırsa de sınıflama yaratıcı yazarlar vardır. Mevzularına bakılırsa yırler:

Ninniler
Çocuk yırleri
Tabiat yırleri
Aşk yırleri
Kahramanlık ve askerlik yırleri
Seremoni yırleri
İş yırleri
önlıklı yırleri
Ölüm yırleri (Ağıt)
Kumar yırleri
Zevk ve efsanevi yırleri
Efe ve derebeyi yırleri
Cinayetler ve dokunaklıklı olaylarla alakalı yırleri
Güldürücü yırleri