Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 2

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen ahali şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, rabıta eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile dayalı ve Türk’e özgü mazmunında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belli bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle tasarlan ve giderek anonimleneşeli bir nazım biçimidir. Yırler esas flaşörklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Yırlerdeki flaşörklere (üçlük yahut ikilik de mümkün) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise ahali dilinde “ulama” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra gene edilen ikilik (evet da henüz çok) dizelerdir.

Yırnün belli bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da rastgele bir ahali şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olur. Bu yüzden türkü tipinin en saydam özelliği melodisidir. Yırler hece ölçüsünün her lafıbıyla söylenir. Doğrusu hece nüshası itibarıyla bir sınırlama olmaz.

Yırlerin cesim çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Yırler bu şekilde ahaliın esrarı olurlar ve ahaliın her kesimine hitap fail sanat erilar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan yaygın bir müzik türüdür. Yırler çoğu posta, bir natür hikâyeı evet da bir kahramanlık muhalifsında doğar ve yayılırlar. Yırler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, konum adlarının, ayrıca mevzuların birlikte değişmiş olduğu görüldüğü ciğerin, nerede doğduklarını saptamak müşkülleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere göre usulsüz ve usullü ırlamakler olarak dü ayrım yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı ciğerine yer uzun havalardır. Usullü olan ırlamakler grubunda ise genellikle hile havaları konum kızılır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da gücenmiş keyif adı verilmektedir.

Türklerde teamüllenen konulara göre de sınıflama karşılayıcı yazarlar vardır. Mevzularına göre ırlamakler:

Ninniler
Çocuk ırlamakleri
Doğa ırlamakleri
Aşk ırlamakleri
Kahramanlık ve askerlik ırlamakleri
Merasim ırlamakleri
İş ırlamakleri
Mukabillıklı ırlamakleri
Ölüm ırlamakleri (Ağıt)
Külah ırlamakleri
Huy ve efsanevi ırlamakleri
Zeybek havası ve derebeyi ırlamakleri
Cinayetler ve ızdırapklı olaylarla alakalı ırlamakleri
Güldürücü ırlamakleri